Warunkiem skutecznej pracy wychowawczej jest umiejętne nawiązywanie relacji z uczniami oraz pomoc uczniom w budowaniu poczucia wspólnoty. Wzajemne zaufanie, współpraca i współdziałanie to podstawa procesu wychowania i pierwszy krok do sukcesów na polu dydaktycznym. W tak różnorodnej grupie, jaką jest szkolna społeczność, niezbędne jest też staranne planowanie pracy.
O tym, jak ważne są autentyczne, szczere i oparte na zaufaniu relacje w grupie, a także, jak atmosfera wpływa na sukcesy (bądź ich brak) w pracy dydaktycznej i wychowawczej, mówi jedna z omawianych w tym numerze książek. Zaufanie między wychowawcą i uczniami jest niezbędne także po to, aby młodzież, która zetknie się z agresją i przemocą, wiedziała, że nie powinna w takim przypadku milczeć, tylko zwrócić się o pomoc do osoby dorosłej, nauczyciela lub rodzica.
Kolejnym wyzwaniem dla nauczyciela jest praca z dzieckiem z zespołem ADHD i innymi zaburzeniami koncentracji. Jak skutecznie pracować z takimi uczniami i nie zaniedbywać w tym czasie pozostałych, jak pomóc dzieciom skoncentrować się, ułatwić im planowanie pracy, ćwiczyć umiejętności, to temat, któremu poświęcono już dziesiątki publikacji. Przedstawiamy jedną z nich.
Szkoła jako wspólnota
Wydany przez Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej poradnik dla nauczycieli i wychowawców omawia ważne aspekty wspierania rozwoju dziecka, często pomijane w szkolnej praktyce. Tymczasem odpowiednio zbudowane relacje są bardzo ważne zarówno w działaniach wychowawczych, jak i w pracy nad wspieraniem procesów poznawczych u dziecka.
“Szkoła jako wspólnota osób” na konkretnych przykładach ukazuje, jak nawiązywać autentyczne kontakty z uczniami i wspierać ich w rozwoju, chroniąc jednocześnie ich i siebie przed nieodpowiednimi zachowaniami. Czytelnik znajdzie tu także wskazówki, jak pomagać uczniom w budowaniu relacji opartych na współdziałaniu i współpracy i jak pomagać im radzić sobie ze stanami emocjonalnymi, które przeszkadzają w dobrym zachowaniu i nauce. Autorka wylicza też najczęściej popełniane przez nauczycieli błędy i radzi, jak ich nie popełniać. Zastanawia się też, jaka jest rola granic w wychowaniu i czy kary mogą zmieniać człowieka.
Poradnik zawiera ponadto analizę procesu wprowadzania zmian w szkole oraz roli, jaką w tym procesie pełnią nauczyciele, rodzice, uczniowie i przedstawiciele społeczności lokalnej.
Lektura tego poradnika może ułatwić nauczycielom i wychowawcom poznanie przyczyn niepowodzeń w kontaktach z uczniami i uwrażliwić ich na istotne problemy.
Ewa Puchała, Szkoła jako wspólnota osób. Poradnik dla nauczycieli i wychowawców, Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej, 2009
Dziecko z ADHD
Książka stanowi odpowiedź na pytanie, jak pracować z dzieckiem z Zespołem Nadpobudliwości Psychoruchowej ADHD. Autorzy przedstawiają konkretne schematy działania, ułatwiające nauczycielom, a także rodzicom, planowanie pracy takich uczniów. Schematy te ułatwiają radzenie sobie z występującym problemem zaburzeń koncentracji, których wynikiem są zaburzone procesy planowania. W podręczniku, oprócz opisu poszczególnych umiejętności, jakie powinien opanować każdy uczeń, znajdują się też też praktyczne ćwiczenia, które można wykorzystać podczas zajęć. Autorzy proponują ćwiczenie takich umiejętności i kompetencji, jak: interpretacja pomocy graficznych (wykresy, diagramy, tabele), zapamiętywanie informacji, robienie notatek na lekcji czy wyszukiwanie ważnych informacji w tekście. Podkreślają również, że zarówno w pracy krótko-, jak i długoterminowej bardzo ważne jest planowanie, np. odpowiednio rozłożone w czasie przygotowanie się do sprawdzianów i testów czy pisanie wypracowań. Omawiają też szczegółowo korzystanie z materiałów pomocniczych. Książka jest adresowana nie tylko do nauczycieli, pedagogów i terapeutów mających na co dzień do czynienia z dziećmi przejawiającymi trudności w nauce, ale również do rodziców takich dzieci oraz studentów kierunków pedagogicznych.
Stephen Strichart, Charles, Mangrum Dziecko z ADHD w klasie. Planowanie pracy dzieci z zaburzeniami koncentracji uwagi, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2009.
Jak pomóc zastraszonemu dziecku?
Przemoc wśród najmłodszych dzieci to poważny problem, którego nie wolno bagatelizować. Nie wolno też zostawić ofiary owej przemocy bez wsparcia i opieki. Zarówno dorośli, jak i dzieci ulegają często negatywnym emocjom, często nawet ich nie rozumiejąc. O ile jednak większość dorosłych jest w stanie poradzić sobie nawet z bardzo gwałtownymi emocjami, dzieci potrzebują tu pomocy osoby dorosłej. To od rodziców, nauczycieli, wychowawców zależy, w jaki sposób dzieci poradzą sobie z przemocą, tą doświadczaną i tą, którą same inicjują.
Sarah Lawson wyjaśnia w swoim poradniku, czym jest agresja, kim może być agresor a kim ofiara, jakie czynniki kształtują obie postawy, a także, jak można skutecznie z nimi walczyć, by nie zawładnęły młodymi ludźmi. Na konkretnych przykładach pokazuje, jak funkcjonuje spirala przemocy, jak można ją przerwać i gdzie szukać pomocy, a także opowiada, co można potraktować jako przestrogę, jakie trudności w dorosłym funkcjonowaniu przeżywają osoby, które w dzieciństwie były ofiarami rówieśniczej przemocy.
Sarah Lawson, Jak pomóc zastraszonemu dziecku. Poradnik dla rodziców i wychowawców, Wydawnictwo Jedność, 2005
