Wiosna to czas pielgrzymek maturalnych do Częstochowy. Uczniowie, którzy lada dzień zmierzą się ze swoim pierwszym i najważniejszym egzaminem w życiu, decydują się jechać czasem nawet kilkaset kilometrów, aby pomodlić się o jak najlepszy wynik majowego egzaminu. Przed cudowną ikoną Matki Boskiej proszą także o mądrość i odwagę w dorosłym życiu.
Co roku Jasną Górę odwiedzają setki maturzystów. Wyjazdy organizowane są najczęściej przez pobliskie parafie, czasem przez szkoły. Najczęściej ich organizacją zajmują się biura podróży, można także zająć się nią samodzielnie. Wiosenne pielgrzymowanie staje się powoli tradycją. Jadą wszyscy, nawet ci, którzy nie zdają sobie do końca sprawy z celu podróży. Młodzieńczy wiek jest momentem poszukiwań, także tych religijnych, więc do końca nie wiadomo, ile osób świadomych swojej wiary decyduje się na taki wyjazd, a ilu jest uczniów, którzy traktują go jedynie jako ostatnią wspólną wycieczkę szkolną bądź po prostu nie chcą odstawać od grupy.
Tuż przy samym Klasztorze Paulinów, przy ulicy ks. kard. Stefana Wyszyńskiego, znajduje się czynny przez cały rok Dom Pielgrzyma, który gości przybyszów z całego kraju i ze świata. Miejsca noclegowe można zarezerwować telefonicznie. Ceny nie są wygórowane – im więcej osób w pokoju, tym taniej (za dwuosobowy pokój z łazienką zapłacimy w tym sezonie 104 zł, natomiast za pokój sześcioosobowy 192 zł). Do 31 marca grupy powyżej 20 osób zapłacą 16 zł od osoby za miejsce w pokoju z umywalką.
Taki „przedmaturalny” wyjazd można połączyć ze zwiedzaniem Jasnej Góry, a także całej Częstochowy. Miasto jest położone na pograniczu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej oraz Wyżyny Śląskiej, nad rzeką Wartą, pomiędzy wapiennymi wzgórzami, tworzącymi tzw. Szlak Orlich Gniazd. Dzisiejsza Częstochowa łączy dwa dawne miasta – Starą Częstochowę oraz Częstochówkę, której wapienne wzgórze, wraz z istniejącym na nim wówczas drewnianym kościółkiem, nazwano Jasną Górą.
Cudowny obraz i nocne czuwanie
Niewątpliwie najcenniejszym skarbem Jasnej Góry jest Ikona Matki Boskiej. Na Jasnej Górze nigdy nie odnotowano objawień maryjnych, tak jak to miało miejsce w większości tego typu miejsc na świecie. Dlaczego zatem Cudowny Wizerunek Matki Bożej od wieków przyciąga aż tylu wiernych? Oprócz legend, przypisujących jego autorstwo św. Łukaszowi Ewangeliście oraz niezwykłej protekcji Królowej Jadwigi i Władysława Jagiełły, zasłynął on z licznych cudów i łask, jakimi nagradza wszystkich przybywających do Sanktuarium.
Jasnogórski wizerunek Matki Bożej zalicza się do ikon zwanych Hodogetria, co oznacza Tę, która prowadzi. Namalowany na drewnianej tablicy obraz przedstawia Najświętszą Maryję Pannę stojącą z Dzieciątkiem Jezus na ręku. Maryja zwrócona jest przodem do wiernych, podczas gdy twarz Dzieciątka zwrócona w kierunku patrzącego, nie zatrzymuje na nim wzroku. Wyraz twarzy Maryi i Dzieciątka jest pełen zamyślenia i powagi. Na prawym policzku oraz na szyi Matki Bożej widnieją cięcia i rysy. Symbolizują one dar i tragedię ludzkiego istnienia, a także tajemnicę Krzyża i Zmartwychwstania Jezusa. Suknia i płaszcz Maryi ozdobione są motywami złocistych lilii, a nad jej czołem widnieje szećsioramienna gwiazda. Kolor tła ikony przypomina odcień morskiej fali. Ważnym elementem rozświetlającym ikonę, są złote nimby wokół głów Matki Bożej i Jezusa – zlewają się one w jedną kompozycję, której blask kontrastuje z ciemną karnacją twarzy postaci. Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej posiada cechy ikony, choć tak naprawdę ikoną nie jest. Kolorystyka twarzy w odcieniach brązu (miodu) związana jest ze sposobem malowania ikon. Ciemny kolor twarzy spowodowany jest także dość grubą warstwą werniksu, który z czasem ciemnieje.
Dzieciątko Jezus spoczywa na lewym ramieniu Maryi. Prawą rękę unosi do góry w geście nauczyciela bądź błogosławieństwa, w lewej zaś trzyma księgę.
Według pobożnych legend Obraz został namalowany przez św. Łukasza Ewangelistę na deskach stołu, przy którym jadała Święta Rodzina. Tradycja tworzenia tego typu malowideł sięga bowiem pierwotnego chrześcijaństwa, a Świętemu Łukaszowi przypisywano malarską działalność – dlatego też stał się on patronem twórców ikon. Z pewnością Cudowny Obraz Jasnogórski nie został namalowany ręką św. Łukasza, wiadomo jednak, że historia jego kultu wiąże się ściśle z bizantyjską legendą o czczonej na Wschodzie Cudownej Ikonie Matki Bożej z Dzieciątkiem.
Badacze do dziś spierają się, co do daty powstania Cudownego Obrazu. Stworzenie obecnego malowidła (ale nie samego Obrazu) datuje się na XIII – XIV wiek. Analiza poszczególnych elementów dzieła pozwala na bliższe określenie miejsca, czasu powstania i funkcji, jaką mogła pełnić ikona na początku swego istnienia. Nie ulega wątpliwości, iż powstała ona w kręgu bizantyjskiego malarstwa ikonowego, najprawdopodobniej na Bałkanach, około XIII wieku, w celu umieszczenia w przegrodzie ołtarzowej. Następnie, w bliżej nieokreślonym momencie, Obraz rozpoczął samodzielny byt, jako wizerunek otoczony szczególnym kultem.
Kult Matki Boga-Człowieka oraz Cudownej Ikony Jasnogórskiej ma charakter ekumeniczny, łączy bowiem tradycję Kościoła Wschodniego (ikonografia) z Kościołem Zachodnim (Polska przyjęła od niego chrzest i obrządek). Od początku Wizerunek Matki Bożej został obdarzony tytułem Królowej Narodu. Po raz pierwszy nazwał ją tak Grzegorz Sambora w XIV w., a następnie król Jan Kazimierz w swoich ślubach, w których zobowiązał się do odnowy moralnej narodu. Koronacja ikony nastąpiła 8 września 1717 roku.
Liczne wota z napisami od wiernych, dynamiczny rozwój miejsca kultu i stale rozwijający się ruch pątniczy świadczą o skuteczności wstawiennictwa Matki Boskiej Jasnogórskiej. Jej pomoc i obronę najczęściej czczą teksty liturgiczne, poezja i pieśni religijne. Stoi Ona także na straży sumienia, najwyższych wartości narodowych, wiary nadprzyrodzonej, obyczajów chrześcijańskich, ducha, kultury i języka ojczystego.
Codziennie o 6 rano następuje odsłonięcie Cudownego Obrazu. Bardzo popularne jest tzw. nocne czuwanie przy Ikonie. Trwa ono od 21.30 do 5 rano. Przybywają na nie co roku maturzyści, którzy chcą prosić Matkę Bożą o łaskę. Modlą się przeważnie o powodzenie na maturze. Pielgrzymka przed egzaminem dojrzałości jest także swego rodzaju duchowym przygotowaniem do dorosłego życia i nowych obowiązków. Warunkiem uczestnictwa w czuwaniu jest wcześniejsze zgłoszenie zorganizowanej grupy do Ojca Kustosza (tel. do kancelarii 34 377-72-07).
Klasztor na Jasnej Górze
Spacer po mieście koniecznie trzeba zacząć od wizyty w Klasztorze Ojców Paulinów. Sam klasztor oraz zespół obiektów sakralnych powstały dzięki szczególnemu kultowi wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej. Pierwszym miejscem, w którym przechowywano święty obraz był drewniany kościółek ufundowany w 1382 roku przez księcia Władysława Opolczyka. Następnie w XVII wieku wybudowano gotycką kaplicę i dołączono do niej trójnawową budowlę barokową. W 1929 roku dobudowano trzecią część Kaplicy – jej filary i ściany obłożone są ryngrafami i tablicami wotywnymi żołnierzy polskich oraz męczenników poległych w walce o wolną Polskę w okresie komunizmu. W niszy lewej ściany mieści się urna z prochami Ojca Augustyna Kordeckiego, który w bohaterski sposób bronił Jasnej Góry przed Szwedami. Obok znajduje się Kościół pod wezwaniem Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny z początków XV wieku, niegdyś połączony krużgankiem z kaplicą Matki Bożej, mieszczącą Cudowny Obraz. Na miejscu dawnej kaplicy Św. Pawła Pierwszego Pustelnika, znajduje się zakrystia oraz skarbiec. W skarbcu znajdują się cenne dary, tj. monstrancje, kielichy czy biżuteria, a także dary o charakterze pamiątkowym i uczuciowym pochodzące m.in. od więźniów obozów zagłady czy zesłańców. Zgromadzone skarby, będące symbolem wiary i oddania wielu pokoleń, przetrwały najtrudniejsze czasy wojen i najazdów przez sześć wieków.
W południowym skrzydle klasztoru znajduje się tzw. Sala Rycerska, pełniąca funkcję reprezentacyjną. Zakonnicy oraz goście klasztoru zbierali się tutaj z okazji uroczystości religijnych, aby wysłuchać wykładów z filozofii, teologii, Pisma Św., prawa kanonicznego czy teologii życia wewnętrznego. Stąd pierwotna nazwa tego miejsca to po prostu Sala Dysput Teologicznych. W barokowych sklepieniach zwiedzający mogą podziwiać XVIII-wieczne obrazy, przedstawiające powstanie oraz dzieje klasztoru. Salę zdobią także sztandary bojowe z okresu I i II wojny światowej. Tuż obok bazyliki znajduje się Kaplica Pamięci Narodu, a w niej relikwie i pamiątki: urny z prochami i z ziemią zroszoną krwią tych, którzy zginęli, oddając swoje życie w obronie Ojczyzny, m.in. powstańców z 1831, 1863 i 1944 roku, żołnierzy walczących w I i II wojnie światowej na wszystkich frontach, więźniów hitlerowskich obozów zagłady i stalinowskich łagrów. Znajduje się tu także urna księdza Jerzego Popiełuszki.
Pielgrzymi zwiedzają również Muzeum 600-lecia istnienia Ikony Matki Boskiej na Jasnej Górze, gdzie mieści się kolekcja obrazów autorstwa malarzy paulińskich, dokumenty fundacyjne klasztoru, unikalne wota więźniów z obozów koncentracyjnych, instrumenty muzyczne Kapeli Jasnogórskiej, powstałej w XVII wieku oraz trzy spośród ośmiu sukienek zdobiących Cudowny Obraz Matki Boskiej.
Wspaniałe widoki roztaczają się z barokowej wieży, na której umieszczony jest zegar wygrywający 36 rodzajów kurantów. Są to melodie pieśni religijnych, co 15 minut rozbrzmiewające w zależności od okresu roku liturgicznego. Narożniki środkowej kondygnacji zdobią cztery figury: św. Pawła Pierwszego Pustelnika, św. Floriana, św. Kazimierza i św. Królowej Jadwigi. Na najwyższej kondygnacji widnieją rzeźby doktorów Kościoła: św. Leona Wielkiego, św. Grzegorza z Nazjanzu, św. Augustyna i św. Ambrożego. Iglica wieży ozdobiona jest krukiem z bochenkiem chleba, metalową chorągiewką z wypisanym imieniem Najświętszej Maryi Panny oraz krzyżem z lampami, których światło symbolizuje moc tego cudownego miejsca.
Na wałach Jasnej Góry na początku XX wieku została zakończona budowa monumentalnej drogi krzyżowej, wykonana przez rzeźbiarza Piusa Wielonskiego oraz architekta Stefana Szyllera. Figury z brązu tworzą 14 stacji, a nabożeństwo Drogi Krzyżowej jest jednym ze stałych punktów pielgrzymki do Częstochowy.
Podczas spaceru po Wałach Jasnogórskich warto wybrać się na miejsce dawnych fortyfikacji twierdzy. Bastiony pełnią dziś rolę tarasów widokowych. Bastion św. Rocha jest dziś także miejscem ekspozycji militariów i pamiątek zrywów narodowych. Z kolei na Bastionie św. Trójcy znajduje się pomnik papieża Jana Pawła II.
asnogórskie Centrum Informacji oferuje zwiedzanie Sanktuarium z przewodnikiem m.in. w języku angielskim, niemieckim, włoskim, a nawet węgierskim. Obiekty muzealne można oglądać w okresie zimowym w godzinach od 9.00 do 16.45, natomiast zimą o godzinę krócej. Cena za zwiedzanie Klasztoru wraz z przewodnikiem waha się od 5 do 10 zł, w zależności od wieku i liczby osób. Rezerwacji mszy świętej czy obsługi przez przewodnika można dokonać telefonicznie (więcej informacji na stronie www.bop.jasnagora.pl).
Nie tylko dla pielgrzymów
Częstochowa, położona w północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, jest nie tylko ośrodkiem kultu maryjnego, ale także miejscem, które zachęca do zwiedzania wspaniałych zabytków, poznawania niezwykłej historii miasta sięgającej XI wieku, a nawet dalej, wstecz – do czasów epoki brązu i rozwijającej się tu wówczas kultury łużyckiej. Warto połączyć pielgrzymkę maturzystów z wycieczką po Częstochowie i jej okolicach.
Tuż obok Jasnej Góry znajduje się zabytkowa Ulica 7 Kamienic. Otacza ono wzgórze klasztoru od strony południowej. Jej nazwa pochodzi od zbudowanych tu na początku XIX wieku domów.
Centralnym punktem starej Częstochowy, jest Stary Rynek. To tu w średniowieczu łączyły się szlaki handlowe, prowadzące m.in. do Krakowa i Warszawy. Od XV do XIX w. mieścił się tu ratusz. Jednym z ciekawszych zachowanych budynków jest XVII-wieczna karczma, w której gościł sam król Jan III Sobieski.
Niesamowitym miejscem jest z pewnością rezerwat archeologiczny, gdzie znajdują się pozostałości po cmentarzysku kultury łużyckiej, z zachowanymi grobami ciałopalnymi i szkieletowymi. Zostało ono odkryte całkiem przypadkiem, podczas budowy trasy tramwajowej i wiaduktu przy Alei Pokoju w 1955 roku. Zakonserwowano około 100 metrów kw. powierzchni cmentarzyska. Podczas wykopalisk znaleziono różne przedmioty, m.in. zabawki sprzed 2,5 tysiąca lat. Przeprowadzono również badania, dzięki którym wiemy, na jakie choroby cierpieli wówczas mieszkańcy tych ziem i jak radzili sobie z ich leczeniem (odnotowano m.in. ślady udanej trepanacji czaszki).
Warto odwiedzić także Miejską Galerię Sztuki, która zaprezentowała już ponad 600 wystaw z kraju i ze świata.. Posiada ona również bogate zbiory malarstwa, grafiki i rysunku, m.in. 50 dzieł Zdzisława Beksińskiego, które składają się na stałą wystawę. Galerię można zwiedzać codziennie od godz. 10.30 do 18.00.
Unikatem na skalę europejską jest Muzeum Produkcji Zapałek z zabudowaniami fabrycznymi z lat 30-tych XIX wieku. Nie ma drugiej takiej placówki – muzeum znajduje się w czynnym zakładzie. Zwiedzający mają okazję zapoznać się z cząstką przemysłu poruszanego parą i zobaczyć, jak powstają zapałki. Istnieje tu także galeria zapałkowych rzeźb.
W XIX-wiecznym ratuszu miejskim mieści się fragment ekspozycji Muzeum Częstochowskiego, z tronem papieskim Jana Pawła II – pamiątką z pielgrzymki do Częstochowy w 1979 r., a także ekspozycja pt. „Portrety wielkich Polaków”. Muzeum gromadzi również zbiory historyczne z dziedziny sztuki przyrody, etnografii i archeologii.
Osoby, które zechcą zatrzymać się w Częstochowie na dłużej, koniecznie powinny wybrać się do teatru. Prace nad budową budynku zakończono w 1938 roku. Po wojnie uzyskał on nową nazwę – Państwowy Teatr Dramatyczny im. Adama Mickiewicza. W połowie lat 70. został odrestaurowany i znacznie powiększony.
Miasto posiada także największą szkołę wyższą w regionie – Politechnikę Częstochowską. Każdy wydział posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora, a trzy z nich także do nadawania stopnia doktora habilitowanego. W całej Częstochowie znajduje się osiem wyższych uczelni, dzięki czemu miasto jest dynamicznie rozwijającym się ośrodkiem szkolnictwa i nauki.
Amatorzy pięknych widoków powinni wybrać się na Złotą Górę – złotą, ponieważ w jej białych wapiennych stokach odbijają się promienie zachodzącego słońca. Można stąd podziwiać panoramę Częstochowy. Na zboczach Złotej Góry eksploatowano niegdyś wapień jurajski w kamieniołomach o wdzięcznych nazwach: „Saturn”, „Adam”, „Calcium” i „Emilia”. Z wapienia powstało wiele częstochowskich budynków. Podczas okupacji mieścił się tu obóz jeniecki dla Polaków, potem także dla Rosjan i Włochów. W pobliżu najwyższego wzniesienia znajduje się tablica pamiątkowa na cześć 10 tys. ofiar faszyzmu, które zginęły w tym obozie. W Częstochowie istniał też w ówczesnej dzielnicy Zawady drugi obóz jeniecki.. Łącznie w obu obozach zginęło około 20 tysięcy ludzi, najwięcej z Francji, Włoch i Rosji.
Wschodnia dzielnica Częstochowy – Mirów jest miejscem wypoczynku mieszkańców miasta, pełni głównie funkcję rekreacyjną. Można tu podziwiać niezwykle malowniczy przełom Warty oraz skałki wapienne u jej wybrzeży, a także liczne wzgórza z Górą Ossona (ponad 316 m.n.p.m.).
Pielgrzymki maturzystów nie muszą być organizowane jedynie pod znakiem modlitwy. Taka wyprawa to także doskonała lekcja historii czy geografii, Częstochowa zachęca bowiem do spacerów połączonych ze zwiedzaniem. Z początkiem wiosny, przybywa tu coraz więcej pielgrzymów, ale i zwykłych turystów, zainteresowanych tym niezwykłym miejscem. W jakim celu przyjadą tu tegoroczni maturzyści? Na to pytanie muszą odpowiedzieć sobie sami.
Źródła:
http://www.czestochowa.pl/- na stronie można odbyć interaktywny spacer po mieście;
http://jasnagora.pl/
http://jasnagora.com/ - biuro prasowe Jasnej Góry
